Αρχείο Γεωργίου A. Μαύρου
Ο Αμοργιανός φιλόλογος Γεώργιος Μαύρος γεννήθηκε στην Αμοργό το 1952 και πέθανε στην Αθήνα το 2009. Ήταν γιος του Αντωνίου Μαύρου, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της Κοινότητας Αμοργού επί είκοσι χρόνια. Ο Γεώργιος Μαύρος ολοκλήρωσε τη δημοτική του εκπαίδευση στην Αμοργό και στη συνέχεια φοίτησε στο εξατάξιο Γυμνάσιο, στο οικοτροφείο της Σαντορίνης. Κατά τα χρόνια της δικτατορίας έζησε στα Ιωάννινα, όπου σπούδασε στο Κλασικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Εργάστηκε ως καθηγητής σε σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Αθήνα και στις Κυκλάδες, ενώ στην Αμοργό υπηρέτησε συνολικά για επτά χρόνια.
Ήταν πολιτικά ενταγμένος στον χώρο της ανανεωτικής Αριστεράς και ανέπτυξε έντονη συνδικαλιστική δράση στον χώρο της εκπαίδευσης. Υπήρξε ασυμβίβαστος ως άνθρωπος και, συγχρόνως, τρυφερός και συναισθηματικός. Άφησε την τελευταία του πνοή στο διαμέρισμά του στην Αθήνα, σε ηλικία 57 ετών, τον Μάρτιο του 2009.
Από τη Μεταπολίτευση και έπειτα άρχισε να συγκεντρώνει λαογραφικό και άλλο υλικό από τον τόπο του, διασώζοντας ένα εξαιρετικά σημαντικό μέρος της ιστορίας της Αμοργού, το οποίο δεν έχει αποτυπωθεί αλλού. Πιο συγκεκριμένα, ο Γεώργιος Μαύρος, ως βιωματικός και βαθύς γνώστης τόσο του τοπικού λόγου όσο και του τόπου του:
1) εκμαίευσε από τους συντοπίτες του και διέσωσε πλούσιο αυθεντικό υλικό — μνήμες ανθρώπων και στοιχεία με αναφορές που ανάγονται ήδη στον 19ο αιώνα·
2) κατηγοριοποίησε το πρωτότυπο υλικό του και άρχισε να το σχολιάζει, ξεκινώντας από τις Αμοργιανές παροιμίες (περίπου 50) και τις Παροιμίες που λέγονται στην Αμοργό (περίπου 2.300), στις οποίες παρέθετε επιπλέον συναφή ευρήματα από αντίστοιχες, ήδη δημοσιευμένες πηγές·
3) κατέγραψε και παρέδωσε σε ηλεκτρονική μορφή αινίγματα, μοιρολόγια, ρίμες, μαντινάδες, ερωτικά δίστιχα, δίστιχα της θάλασσας, της ξενιτιάς, του γάμου, του Κλήδονα, νανουρίσματα και παιχνίδια, καθώς και βιογραφικά στοιχεία για τους λαϊκούς ποιητές της Αμοργού.
Το σύνολο αυτού του πρωτότυπου υλικού προοριζόταν να αποτελέσει την ύλη μιας πολύτομης σειράς λαογραφικών, λογοτεχνικών και ιστορικών εργασιών. Παράλληλα, ο Γεώργιος Μαύρος σχεδίαζε να παρουσιάσει σειρά ηχητικών τεκμηρίων της εκφοράς του λόγου στην αμοργιανή ντοπιολαλιά, αξιοποιώντας ηχογραφήσεις από συνομιλίες που πραγματοποίησε επί τριάντα πέντε χρόνια με Αμοργιανούς, αρκετοί από τους οποίους είχαν μεγαλώσει με ακούσματα και ζωντανές μνήμες που ανάγονταν στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι αυθεντικές αυτές ηχογραφήσεις περιλαμβάνουν επίσης πολύτιμες μαρτυρίες και στοιχεία σχετικά με το εθιμικό δίκαιο, τη λαϊκή ιατρική, τα λαϊκά γλέντια, την πρόβλεψη των καιρικών φαινομένων, την ερμηνεία των ονείρων, καθώς και προλήψεις, γητειές, μνήμες και θρύλους σχετικούς με την πειρατεία, βουκολικά τραγούδια, τοπικές εκφράσεις και άλλα στοιχεία της τοπικής παράδοσης.
Το πολύπλευρο αυτό πνευματικό έργο, που αφορά τις ρίζες, τις παραδόσεις και την τοπική ιστορία της Αμοργού και τεκμηριώνεται επιστημονικά μέσα από αναφορές και συσχετίσεις με άλλα νησιά και άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου, προορίζεται να συμβάλει στη διάσωση και διατήρηση της παράδοσης στην αυθεντικότερη δυνατή μορφή της και να υποστηρίξει κάθε σχετική ερευνητική ή πολιτιστική προσπάθεια.
Δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Γεωργίου Μαύρου εγκαινιάστηκε στο νέο Γυμνάσιο–Λύκειο Αμοργού αίθουσα που φέρει το όνομά του. Το ουσιαστικό αποτύπωμα της προσωπικότητας και του έργου του αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στα λόγια της μαθήτριάς του στο Γυμνάσιο Αμοργού, Ελευθερίας Ψυχογιού:
«…Σήμερα, είναι σωστό ένα σχολείο να έχει τ’ όνομά του, γιατί ο Μαύρος ήταν σχολείο για όλους μας. Όλοι οι μαθητές του πήραν κάτι από τον Γιώργο Μαύρο. Κάτι που θα τους ακολουθεί σ’ όλη τους τη ζωή… Ξέροντας πολύ καλά τις αδυναμίες του εκπαιδευτικού συστήματος, καθώς και την αδικία που υφίστανται οι μαθητές της επαρχίας, ξεκινούσε από κει για να ανατρέψει τα δεδομένα, δίνοντας ένα κοινό αγώνα με τους μαθητές του, για να περάσουν στο πανεπιστήμιο. Αμέτρητες ώρες στο σπίτι του, ακόμη και στο Λύκειο της Αμοργού, εκτός διδακτικών ωρών με τα παιδιά, για να προλάβει, να φτάσει και να ξεπεράσει όλους αυτούς που είχαν τη δυνατότητα των φροντιστηρίων.
Εντούτοις ο Μαύρος δεν ήταν απλά ένας καλός φιλόλογος για μας. Όντας η προσωποποίηση της εντιμότητας και του αγώνα, μετέφερε στους μαθητές του την έννοια του ενεργού πολίτη. Μας έμαθε να διαβάζουμε, ν’ ακούμε μουσική, να βλέπουμε πίσω από τα πράγματα αναλύοντάς τα. Μας έμαθε να αγαπάμε τον τόπο μας, την παράδοση. Μας έμαθε να είμαστε άνθρωποι. Ο Γ. Μαύρος σε ό,τι έκανε είχε συνέπεια και συνέχεια. Έφυγε κάποια στιγμή από την Αμοργό. Ωστόσο, δεν παράτησε ποτέ στην τύχη τους ούτε εμάς ούτε το νησί του. Ήταν τόση η ανησυχία του κι αστείρευτη η αγωνία του, που κανείς και τίποτα δεν μπορούσε να τον σταματήσει. Ακόμη και τα θαυμάσια καλντερίμια της Χώρας αν δεν ήταν ο Μαύρος θα είχαν καταστραφεί…Ο Γ. Μαύρος άφησε κληρονομιά στον τόπο μας έναν τεράστιο θησαυρό: την καταγραφή των λαογραφικών στοιχείων της Αμοργού. Το υλικό αυτό διασώθηκε, ανακτήθηκε και αξιοποιείται όπως ακριβώς ο ίδιος είχε οραματιστεί…».
Μαριλένα Γύπαρη
Αθήνα 17/11/2023